In de federale rapporten inzake duurzame ontwikkeling moet het Federaal Planbureau “de verwachte ontwikkeling bij ongewijzigd beleid en bij gewijzigd beleid volgens een aantal relevante scenario’s” in een perspectief van duurzame ontwikkeling beschrijven. Er werden methoden ontwikkeld om zulke scenario’s uit te werken. De daarbij gemaakte keuzen benadrukken de erkenning van wetenschappelijke onzekerheid, risicopercepties en het zeerlangetermijnperspectief (tot 2050).
In het algemeen helpt toekomstverkenning de federale overheid en het maatschappelijk middenveld zich een idee te vormen over de wenselijke ontwikkeling en over maatregelen om doelstellingen te bereiken. Op die manier draagt toekomstverkenning bij tot het maatschappelijk debat over de keuze tussen ontwikkelingspaden.
Drie scenario’s
Er werden scenario’s gebouwd op basis van verschillende risicopercepties en van projecties van de waargenomen trends voor de thema’s consumptie- en productiepatronen, bestrijding van armoede en sociale uitsluiting, en bescherming van de atmosfeer (vooral de strijd tegen de klimaatverandering) en het mariene milieu. Telkens werden drie scenario’s onderscheiden. Vervolgens werden de langetermijneffecten van elk scenario berekend met globale langetermijnmodellen (zie deel 4 van Op weg naar duurzame ontwikkeling?, het eerste Federaal rapport inzake duurzame ontwikkeling, 1999).
Het belang van zo’n oefening is dat ze de grote lijnen weergeeft van de mogelijke economische, sociale en milieu-effecten die voortvloeien uit verschillende houdingen tegenover risico’s.
Systematisch conceptueel kader
De werkzaamheden werden voortgezet door aan deze benadering een systematisch conceptueel kader toe te voegen, gebaseerd op de analyse van complexe systemen. Er werden drie scenario’s ontwikkeld die verschillende visies weerspiegelen op het beleid dat nodig is om de samenleving in de richting van een duurzame ontwikkeling te sturen (zie deel 4 van Een stap naar duurzame ontwikkeling?, het tweede Federaal rapport inzake duurzame ontwikkeling, 2003).
Vervolgens werden de tien bestudeerde problematieken geïntegreerd in dit coherente en transparante conceptueel kader:
productiestrategieën van ondernemingen,
visvangst en biologische diversiteit in zee,
gebruik van genetisch gewijzigde planten,
energieproductie en –consumptie,
gezondheid op het werk,
gebruik van informatie- en communicatietechnologieën,
ethische financiering van ondernemingen,
sociale economie,
mobiliteit en vervoer van personen,
tabaksconsumptie.
Backcasting
Backcasting is een methode om scenario’s voor duurzame ontwikkeling uit te werken. Backcasting vertrekt van een wenselijke toekomst, bijvoorbeeld de gewenste toestand in 2050, en onderzoekt de mogelijke wegen om die toestand te bereiken (zie deel 5 van Ontwikkeling begrijpen en sturen, het derde Federaal rapport inzake duurzame ontwikkeling, 2005). De wenselijke toestand op lange termijn werd beschreven aan de hand van doelstellingen op basis van internationale verdragen over duurzame ontwikkeling. Die drukken de wereldvisie inzake duurzame ontwikkeling uit die de internationale gemeenschap onderschreef in de vele beleidsverklaringen en verbintenissen ter zake.
Die visie van duurzame ontwikkeling werd vertaald in een eerste reeks strategische acties die een basis leveren om te starten met de uitwerking van toekomstverkennende scenario’s voor duurzame ontwikkeling. Dit werk is aan de gang voor het volgende rapport.
